مجمه - دس - بازنه و سازنه -  شوا

        صبح روز اول عروسی ، یعنی در اولین روز زندگی مشترک عروس و داماد ، افرادی که شام یا نهار مهمان عروس و داماد بوده اند . اقدام به ارسال سینی ای به نام مجمه (Majma - سینی مسی چرخی بزرگ و کنگره دار ) به خانه داماد می کنند که درون آن هدایایی برای زوج جوان از جمله کله های قند ، شاخه نبات، پارچه ، لباس ، پول و یا وسایل دیگر است . فردی که هدایا را تحویل می دهد انعامی نیز از دست مبارک داماد دریافت خواهد نمود.

       اخیرا با تلفیق و ورود سنن دیگر مناطق کشورمان به لرستان نیز عصر سومین روز عروسی را برخی با عنوان پاتختی جشن گرفته و کلیه زنان خانواده هایی که به عروسی دعوت شده بودند در خانه داماد بصرف چای و شیرینی گرد می آیند تا هنگام پذیرایی هدایای خویش را نیز به عروس و داماد تقدیم نمایند.

          در طول مراسم عروسی که پیشتر هفت شبانه روز بود (و بعدا به سه شبانه روز رسید و و اخیرا یک شبانه و ... ) جشنی همراه با ساز و آواز و دهل لری و ضرب و کمانچه برگزار می شود و به سنت دیرینه مردان وزنان لر دست در دست به شادی و پایکوبی و رقص های متنوع سنتی لری می پردازند و اصطلاحا دس (Das) می گیرند . مهمانان و بستگان درجه یک عروس و داماد با دادن مبالغی پول به بازنه (Bazena - افرادی که بازیکنان رقص های محلی و گروهی لری اند ) و سازنه  (Sazena -  نوازندگان ساز و ضرب و و کمانچه ) و چوپی کش (Chopi Kash -  یا سرچوپی به سردسته بازیکنان و فردی گفته می شود که جلو صف رقص محلی  لری ، دستمال را می چرخاند و ریتم رقص های دو پا و سه پا و شونه شکی لری را هدایت می نماید) و همچنین سایرین شوا (Shava - شاباش ، مقداری پول بنشانه  تشویق و ترغیب است که هنگام دادن آن با صدای بلند بنام صاحب پول به فرد مورد نظر داده و اصطلاحا به آن شاباش می گویند)  می دهند. 

در ادامه: پاگشو

پشت عقد و سیاهه

پس از مراسم شیرینی خوردن ، دو خانواده در مذاکراتی رودر رو به

بحث در مورد میزان شیربها و سایر مخارج و احتیاجات زمان عقد و

عروسی می پردازند. دو طرف لیستی را که در آن  میزان شیربها

یا مبلغ مهریه که اصطلاحا  آن را پشت عپشت عقد و سیاهه

پس از مراسم شیرینی خوردن ، دو خانواده در مذاکراتی

رودر رو به بحث در مورد میزان شیربها و سایر مخارج و احتیاجات

زمان عقد و عروسی می پردازند.

دو طرف لیستی را که در آن  میزان شیربها یا مبلغ مهریه که اصطلاحا

 آن را پشت عقد یا پشت نکاح نیز می نامند و سایر احتیاجات

روز عقد و عروسی قید شده است بین دو خانواده

عروس و داماد رد وبدل نموده و با توافق و رضایت به

امضا مسئولان یا بزرگان خانواده ها می رسد

. این لیست که سیاهه (Siyaha) نامیده می شود حتما به نام کلام الله مجید مزین است .

درادامه:آو ازیفه (Ow Azifa) ۶- آداب دس بوسو(Das Boso)حنا ونو(Hana Vano)

 شیرینی حرونی

- سرنجه گیرو (Serenje Giro)

هنگامی که دختری در لرستان به سن ازدواج رسید و بمناسبت های

مختلف از سوی خانواده ها و اقوام و آشنایان بعنوان

دختر دم بخت به دیگران معرفی و پیشنهاد گردید ، زنان

و دختران به سن رسیده خانواده داماد به بهانه های مختلف

به منزل دختر دم بخت می روند تا ضمن دیدن از نزدیک و

ورانداز وی، او را مورد ارزیابی و سنجش نیز قرار دهند

. این مرحله در اصطلاح لری سرنجه گیرو (Serenje Giro) نامیده میشود .

واژه سرنجه در زبان لری بمعنی سنجد است  .

ادامه دارد..  

1.نافه بریه (Nafa Boriya) و دسگیرو (Das Giro) 

هنگامی که نوزاد دختری در خانواده ای( در لرستان ) بدنیا می آید ،

بعضا ناف او را بنام پسر بچه (معمولا از اقوام نزدیک همچون پسر عمو ) و

یا جوانی از خانواده یا طایفه دیگر می برند این عمل را نافه برییه

(Nafa Boriya) می گویند و از این زمان به بعد است که نوزاد دختر

اصطلاحا دسگیرو (Dasgiro) و یا نامزد طرف مقابل می شود و از

جانب پسر و خانواده اش هدیه ای بنام نشونه (Neshona) برای

دختر می برند و با برگزاری جشن کوچکی از این هنگام به

بعد تا عروسی دختر مذکور ، تهیه لباس و برخی از مایحتاج دختر بعهده داماد خواهد بود.

ادامه دارد...  

 واژه سیر(Soir) ،یا دووات ( (Dowatبه معنای همان واژه عروسی در شهر است.

پیمان بستن و هدف ازآن
ساده و دور اازتجملات  ولی باهدف هایی برای گسترش پیوندها درشبکه خانوادگی و قومی و قبیله ای و برای پاره ای از امور و یا امنیت خانواده و یا قوم و قبیله بود. این بررسی وپژوهش که درسال 1350خورشیدی درحوزه فرهنگی طایفه مرا یا مراد از ایل بیرانوند در دهستان « ریمله» انجام شد،از آگاهی های شاد روان شاد حاج دارامرادی یکی از بزرگان طایفه و ایل بهره گرفتم.

آداب ازدواج درقوم لر

در میان اقوام لر، معمولا رسم بر این است که

زنان فامیل دختری را برای پسر انتخاب می کنند و

چند بار به خانه دختر رفت و آمد می کنند تا

حرکات و رفتار او را در برخورد با مهمان و

خانواده اش مورد ارزیابی قرار دهند. پس از آن نوبت

به آمد و شد ریش سفیدان است. پس از این مرحله

خانواده عروس نیز شرط های خود را برای قبول این وصلت

اعلام کرده و خانواده داماد بعد از چند روز رضایت

خود را به خانواده عروس اعلام می کند.

یر یکی از آداب ویژه مردم لر که در آیین های عروسی مردم این دیار رایج است رقص و پایکوبی به همراه بازی های سنتی و محلی است. ساز و سماع، کمانچه و تنبک از آلات موسیقی است که در آیین عروسی لرها از آن استفاده می شود.

خلاصه ای آداب وسنن اقوام ایرانی  _لر

 محبت در رگ و در پوست داریم

حسین بن علی را دوست داریم

قیامت جز حسین غوغا ندارد

 شفاعت بی حسین معنا ندارد

.  ضرورت شناخت اقوام ایرانی لر             

ضرب المثل های لری : 

1. (مو ایگم نر تو ای گوی بدوشش)من می گویم نر است تو می گویی شیر آن را بدوش:کنایه است برای اصرار وسماجت وحرف نشنودن-( کاری غیر قابل انجام)

2. (دس اشکسه کار ای کنه اما دل شکسه کار نی کنه)دست شکسته کار می کنداما دل شکسته کار نمی کند:کنایه از دلمردگ

3. (دیه وخو نیدی شی کنه کر جمو جمو ای خواس)دختر ترشیده امید شوهر نداشت شوهر که کرد پسر دو قلو می خواست:در مورد حاجت بی ج

4. (دووری که دایش تعریفش ای کنه سی کرهالوش خوبه)دختری را که مادرش ازاو تعریف می کند برای پسر داییش خوب است

5. (و در ای گم که دیوار گوش کنه)، به در اشاره می کنم دیوارتو بشن

    کنایه درمورد اشخاص کند فهم.( غیر مستقیم مطلب را برای مخاطب جا انداختن است

6. (می ای خوی بری هونه خالت ) مگر می خواهی بروی خانه خاله ات : در مورد محبت خاله ها

7. (سوار غم پیاده نی خره)،سوار به فکر پیاده نیست : کنایه در مورد اشخاص خود خواه و تازه به دنیارسیده

8. (می گردو بارت که رک و رک ای کنی)،مگر گردو بار داری که صدا میکند:کنایه در مورد افراد کم ظرفیت.( کسی که ضعفی دارد قلقلک میگیره و به خود می پیچد

9. (تو که شوم نداری سی چه مهمون ای گیری) ،توکه شام نداری چرا مهمان می گیری :کنایه در مورد اشخاصی که قدرت ندارند و ادعا میکنند

10.(جومه درسه فکرش به پرویه)،جامه پاره حواسش به وصله است:مانند اسب گم کرده دنبال افسارش می گرد

11.(هر کس دس بنه سر کلاهش باد نبرش ) هر کس دست بر کلاه خود نهد تا باد او را نبرد :هر کس باید مواظب خود باش

12.(هر کس گلیم خوشه باید از او بکشه )،هر کس گلیم خود را باید از آب بیرون آورد .

13.(کله کاغذی سرم نهادی )،کلاه کاغذی سرم گذاشتی:منظور حقه و نیرنگ و فریب دادن است ،کلاه گذاشتن .(فریب با پوچ و کم ارزش)

14.(دندون درد درمونش کشیدنه)،دندان درد درمانش کشیدن است در مورد دست شستن از کاری است وقتی که دیگر ثمری ندارد. شکار دارد. باز شدن دهان و فکین در صحبت کردن زیاد است.

نکته: علامت جمع در گویش و لهجه لری مردم کهگیلویه و بویراحمد حرف ( لام ) است.            

نکته: در این گویش حروف فارسی پ ، چ ، گ ، تلفظ آشکاری دارند و گاه حالت مشدد می گیرند.

نکته: حرف ژ بر خلاف لهجه کردی در صحبت و تلفظ کاربرد پیدا نمی کند.

برای بهتر شناختن گویش و لهجه کلی مردم کهگیلویه و بویراحمد به صرف چند نمونه افعال پرداخته می شود: فعل ( رفتن ) : رهتم ، رهتی ، رهت ، رهتیم رهتیت ، رهتن .                                            

فعل ( بردن ) : بردم "bordom" ، بردی " bordi " ، برد " bord " ، بردیم " bordim " ، بردیت " bordit" ، بردن " borden " . 

نویسنده علی سرابی یاقوند

.  ضرورت شناخت اقوام ایرانی لر۶               

گویش (لهجه ) بویراحمدی:

درگویش بویراحمدی کلمات آهنگین وبا شتاب و

بریده و مختصر و بر روی نوک زبان جریان می یابد

حرف دال به ندرت تلفظ میشود،مگر در اول کلمه قرار گیرد و حرف جیم به تلفظ شین در می آید.

گویش چرامی-بابوئی:   

دراین گویش تاکید بر حروف  خ،ر،ق  زیاد است و

تلفظ حرف ح  در کلمات آشکار نیست و حرف دال

نیز واضح و روشن به تلفظ در نمی آید. از فتحه در ادای کلمات زیاد استفاده می شود.        

گویش طیبی-بهمئی:

دراین گویش کشش کلمات آشکار است و آرامشی در

تلفظ ملحوظ است و تاکید کلمات بر حروف گاف ، واو ، ی ،زیاد است و از حرکات فتحه نمای آ